مهم نيست چندسال زندگي مي کني، طول عمر مهم نيست، مهم اين است که در اين مدت چه مي کني. مهم اين است در اين «چه مي کني»هايت چه نيتي داري. لذاست که برخي ها عمر به درازا مي گذرانند اما کارنامه عملشان به هيچ نمي ارزد چون نمره قبولي در آن ثبت نشده است بعضي ها هم کوتاه زندگي مي کنند اما نام بلندشان از قامت تاريخ هم آن سوتر مي رود. خيلي ها تلاش و تکاپو دارند اما همه اين ها براي يک چيز است؛ براي «من» براي «منيت» براي خودنمايي و باز اين را هم در بازار حقيقت قيمتي نمي گذارند بالاتر از پول سياه.اما رو سفيد آناني هستند که در لحظه لحظه زندگي خود کاري مي کنند که آب در لحظه، لحظه جريان خود و آفتاب در لحظه، لحظه پرتو افشاني خويش مي کند. روي آناني در دو دنيا سفيد است که در عرض زندگي خود به حيات طيبه مي رسند، و به زندگان آبرو مي دهند و با «خود نديدن» به مرحله «خدا ديدن» مي رسند و از اين جمله است عارف مجاهد و دانشمند متعهد و روشنگر شهيد مصطفي چمران اويي که از مادري شير نوشيد که دائم الوضو بود و از دامني چنين خداباور بايد که مصطفي، اين انسان بزرگ برگزيده شود تا عشق معنايي امروزين يابد و ايمان نيز هم. بايد چمران طلوع مي کرد تا بدانيم مي شود در قرن بيستم هم در اخلاق و معرفت نمره ۲۰ گرفت و از غرب با همه دلربايي هايش دل بريد و راهي لبنان شد. مي شود از خود، از دلبستگي هايش بريد تا بر آستان جانان پريد. آري ، چمران را يارانش چنين ديدند؛ زيبا، پرشکوه، دلاور، عارف و عاشق! دکتر غلامعلي رجايي، او را چنين توصيف مي کند، نه، چنين شرح مي دهد:

* چمران، همو که به عشق خدمت به يتيمان جنوب لبنان که کسان خود را در بمباران هاي اسرائيل از دست داده  بودند همسر و فرزندش را به رغم علاقه مفرطي که به آن ها داشت در آمريکا تنها گذاشت و خود تنها مهاجر لبنان شد تا در کنار ايتام لبناني و همچون آنان روزگار بگذراند و با اداره مدرسه اي که در آن درس مي خواندند برايشان پدري کند!

* همو که در مدرسه ايتام جنوب لبنان با آن ها غذا مي خورد و در کنار آن ها تن خسته از فعاليت هاي بي شمارش را در روز، مهمان لحظاتي خواب مي کرد.

* همو که عادل عون مي گويد اگر مي ديد دانش آموزي در درسي ضعيف است به رغم فعاليت هاي طاقت فرساي نظامي در طول روز خود تا پاسي از شب بيدار مي ماند و با او کار مي کرد.

* چمران، همو که در لبنان هنر نقاشي خود را در خدمت به ايتام لبنان به کارگرفت و در اوقاتي که فراغتي پيدا مي کرد نقاشي مي کشيد و آن ها را مي فروخت و درآمدش را از اين کار براي خدمت به ايتام مصرف مي کرد.

* همو که مردم لبنان که شاهد خدمات صادقانه اش براي اعتلا و عزت شيعه خوار شده در لبنان بودند، او را سلمان فارسي عصر خود ناميده و بعضي از شدت اشتياقي که به او داشتند پس از شنيدن خبر شهادتش نام او را بر روي فرزندان خود مي گذاشتند.چمران اين گونه بود، بسياري در شرح او، چهره تازه از سلمان فارسي ارائه مي کنند که قرابتي نزديک با ابوذر دارد؛ فريادگر عليه ظلم، تبعيدي «ربذه». خب مصطفي ما هم در آن فضا، کم نفس نکشيده بود، کم نماز نخوانده بود که بسيار اقامه صلاة کرده بود.مصطفي، اهل زيبا ديدن بود، اهل هنر و هنرمندانه زندگي کردن انصاف و مروتش را نه دوست، که دشمن هم تاييد مي کرد. وجودش الهام بخش و آرامش آفرين بود، هرجا که پا مي گذاشت مي شد عطر نفس هايش را، مهر کلامش را در نگاه همه ديد. او چنين خوب زندگي کرد که چنان زيبا شهادت را در تقدير خويش يافت و چنان مبعوث به شهادت شد که بعثت را در زندگي خود باور کرده بود و ... دريغا که در امروز زندگي به او چقدر محتاجيم!

نگاهش تيز نبود، آرامش در نگاهش موج مي زد، وقتي با او چشم در چشم مي شدي هيچ گاه احساس عذاب نمي کردي. تيزي در نگاهش نبود که جانت را زخم زند هرچه بود آرامش بود. دريايي در نگاهش داشت که هم نشان آرامش او بود و هم توي بي قرار را به قرار مي آورد. اين ها جملاتي بود که درباره شهيد هادي شعباني مي شنيدم و اين که زبانش، کليد احترام بود و جويبار زلال ترين کلمات. کسي به خاطر ندارد از او کلامي جز به حرمت و احترام شنيده باشد. حتي وقتي کسي با او بد برخورد مي کرد، بد حرف مي زد، بد عمل مي کرد اما پاسخ هادي، خوبي بود و خوبي بود و خوبي. اصلا سنت اهل ايمان همين است؛ خوبي کردن حتي در برابر بدترين رفتارها. يعني ما در مقابل بدي حق مقابله به مثل نداريم. مومن خير است خوبي است و نمي تواند بدي کند بلکه حتي با دشمن هم مروت مي ورزد. چنان که شهيد هادي شعباني از دلاوران اطلاعات و عمليات لشکر ۲۱ امام رضا (ع) چنين بود. او از مرداني بود که از آن ها گفتن دشوار است. سخت است به اندازه نگاه کردن به خورشيد و چه کسي مي تواند بيش از چند لحظه به خورشيد نگاه کند؟! آن چه از شهيد مي توان گفت به همين اندازه است. اينان زندگي نوراني داشتند، سفيد سفيد، و حالا ما ساکنان رويه سياه سکه زندگي چگونه از آنان بگوييم؟ يکي از همرزمانش مي گفت: هادي نه براي تعلل در واجبات بلکه براي لحظه اي غفلت از انجام مستحبات خودش را جريمه مي کرد، مثلا يک روز که از غواصي برگشته بود و نتوانسته بود پس از نماز صبح زيارت عاشورا بخواند، خودش را جريمه مي کرد. او اهل ذکر بود، ذکر مدام. يکي از همرزمانش روايت مي کرد وقتي براي گشت و شناسايي به دل خاکريز عراقي ها مي زديم او ما را هم به ذکر و توسل دعوت مي کرد و ... يکي از فرازهاي بلند زندگي خانوادگي شهيد شعباني، قصه اوست و دخترش. دختري که مادرش را هرگز نديد، چون مادر مهربانش هنگام تولد او به ديدار خدا رفت و هادي ماند و دخترش. اما او بايد مي رفت، جبهه او را مي خواند، پس با همه عشقي که به دخترش داشت، او را به خدا سپرد، مادربزرگش متولي بزرگ کردن دختر شد و شعباني، پي عاشورا به جبهه رفت و به کاروان امام حسين(ع) پيوست. خداوند نيز امانت داري را به ما آموخت تا اين دختر نام پدر را زنده نگه دارد... کاش امروز از هادي مي آموختيم، اين ايمان را، اين اعتقاد را، کاش به خدا بسپاريم خويش را و اهل خويش را تا ما را از دالان هاي تنگ وسوسه هاي شيطان نجات دهد، کاش روح شهدا در زندگي ما جاري شود آن وقت در خانه بهشت را تجربه خواهيم کرد. کاش ...

نگاهش تيز نبود، آرامش در نگاهش موج مي زد، وقتي با او چشم در چشم مي شدي هيچ گاه احساس عذاب نمي کردي. تيزي در نگاهش نبود که جانت را زخم زند هرچه بود آرامش بود. دريايي در نگاهش داشت که هم نشان آرامش او بود و هم توي بي قرار را به قرار مي آورد. اين ها جملاتي بود که درباره شهيد هادي شعباني مي شنيدم و اين که زبانش، کليد احترام بود و جويبار زلال ترين کلمات. کسي به خاطر ندارد از او کلامي جز به حرمت و احترام شنيده باشد. حتي وقتي کسي با او بد برخورد مي کرد، بد حرف مي زد، بد عمل مي کرد اما پاسخ هادي، خوبي بود و خوبي بود و خوبي. اصلا سنت اهل ايمان همين است؛ خوبي کردن حتي در برابر بدترين رفتارها. يعني ما در مقابل بدي حق مقابله به مثل نداريم. مومن خير است خوبي است و نمي تواند بدي کند بلکه حتي با دشمن هم مروت مي ورزد. چنان که شهيد هادي شعباني از دلاوران اطلاعات و عمليات لشکر ۲۱ امام رضا (ع) چنين بود. او از مرداني بود که از آن ها گفتن دشوار است. سخت است به اندازه نگاه کردن به خورشيد و چه کسي مي تواند بيش از چند لحظه به خورشيد نگاه کند؟! آن چه از شهيد مي توان گفت به همين اندازه است. اينان زندگي نوراني داشتند، سفيد سفيد، و حالا ما ساکنان رويه سياه سکه زندگي چگونه از آنان بگوييم؟ يکي از همرزمانش مي گفت: هادي نه براي تعلل در واجبات بلکه براي لحظه اي غفلت از انجام مستحبات خودش را جريمه مي کرد، مثلا يک روز که از غواصي برگشته بود و نتوانسته بود پس از نماز صبح زيارت عاشورا بخواند، خودش را جريمه مي کرد. او اهل ذکر بود، ذکر مدام. يکي از همرزمانش روايت مي کرد وقتي براي گشت و شناسايي به دل خاکريز عراقي ها مي زديم او ما را هم به ذکر و توسل دعوت مي کرد و ... يکي از فرازهاي بلند زندگي خانوادگي شهيد شعباني، قصه اوست و دخترش. دختري که مادرش را هرگز نديد، چون مادر مهربانش هنگام تولد او به ديدار خدا رفت و هادي ماند و دخترش. اما او بايد مي رفت، جبهه او را مي خواند، پس با همه عشقي که به دخترش داشت، او را به خدا سپرد، مادربزرگش متولي بزرگ کردن دختر شد و شعباني، پي عاشورا به جبهه رفت و به کاروان امام حسين(ع) پيوست. خداوند نيز امانت داري را به ما آموخت تا اين دختر نام پدر را زنده نگه دارد... کاش امروز از هادي مي آموختيم، اين ايمان را، اين اعتقاد را، کاش به خدا بسپاريم خويش را و اهل خويش را تا ما را از دالان هاي تنگ وسوسه هاي شيطان نجات دهد، کاش روح شهدا در زندگي ما جاري شود آن وقت در خانه بهشت را تجربه خواهيم کرد. کاش ...

ديروز از زشتي سخن چيني گفتيم و امروز، از زبان قرآن مي خوانيم که يکي از آفات زبان و از جمله رذايل اخلاقي همين خوي نمامي است و قرآن به تاکيد ما را از آن پرهيز مي دهد از جمله با اين کلام هشداري که « واي بر هر عيب جوي سخن چين/همزه، آيه يک» و يا « از کساني که بسيار عيب جو و سخن چين هستند پيروي مکن/ قلم، آيه ۲۱۱» عاقبت چنين فردي هم از نگاه قرآن هماني است که درباره زن ابولهب فرموده است. راستي جايگاه او بد جايگاهي است. اين يعني اگر ما هم زبان به آن گونه بگردانيم و پاي به راه نمامي بگذاريم، عاقبتي چون او خواهيم داشت. اصلا جايگاه جهنم فقط به زن ابولهب تعلق ندارد بلکه هر کس روشي مثل او داشته باشد ناگزير هم نشين او خواهد شد. يعني آن که امروز، با نمامي، تيغ مي کشد و به «افساد ذات البين» مي پردازد و راه را بر هر گونه اصلاحي مي بندد، بايد خود را براي هم نشين بدعاقبتي چون همسر ابولهب آماده کند. آن که امروز، سخنان اين را مي گيرد و امانت داري را هم ذبح مي کند تا رنگ و لعاب سخن طرف را صد چندان و سپس به ديگري منتقل کند و آنان را به جان هم اندازد بايد خود را ته نشين جهنم ببيند و بداند اگر امروز زبان از نمامي و بيهوده گويي فرو نبندد، فردا، خودش را در جهنم خواهند بست. هر چند چنين فردي در همين دنيا نيز مطرود و منفور است و هيزم کشي او تا زماني رونق خواهد داشت که جنگ ميان دو کس چون آتش باشد. اما شعله هاي غضب که به باران عقلانيت فرو بنشيند، او مغضوب ترين افراد خواهد بود. خود نمام و خبرچين هم از اين خوي کثيف لذتي نمي برد بلکه او از جمله افرادي است که کمتر احساس خوشبختي مي کند. اين تحقيق جالب را بخوانيد.يک محقق ايراني دانشگاه واشنگتن در نتايج تحقيقات خود نشان داد افرادي که بيشتر وقت خود را صرف شايعه پراکني، حرف هاي بيهوده و مسائل پيش پا افتاده و سخن  چيني مي کنند و حرف هاي سطحي مي زنند کمتر نسبت به ديگران احساس خوشبختي مي کنند.به گزارش مهر، تيم تحقيقاتي سيمين وزيره دانشيار دانشگاه واشنگتن در سنت لوئيس آمريکا با همکاري محققان دانشگاه آريزونا در بررسي هاي خود کشف کردند افرادي که وقت خود را صرف شايعه پراکني و سخنان بيهوده مي کنند کمتر از افرادي که وارد صحبت ها و مباحثات عميق تر مي شوند احساس شادي و خوشبختي مي کنند.نتايج بررسي هاي اين محقق ايراني نشان مي دهد سطح خوشبختي افرادي که وقت خود را صرف مکالمات پيش پا افتاده مي کنند به شدت پايين مي آيد.تيم اين استاد ايراني به مدت چهار روز ۷۹ جوان را از هر دو جنس که همگي دانشجوي دانشگاه بودند مورد بررسي قرار دادند.اين دانشمندان در مدت اين چهار روز موضوعات گفت وگوهاي اين افراد را ثبت کردند و سپس به مطالعه بر روي ارتباط ميان اين موضوعات و سطح خوشبختي هر يک از شرکت کنندگان در اين تحقيق پرداختند.حالا به نظر شما اگر فردي اعتقادي به قيامت و عذاب و عقاب نداشته باشد، فردي اخلاقمند و صاحب عزت نفس هم نباشد، آيا نمي ارزد براي رسيدن به خوشبختي بهتر و احساس خوشايندتر، زبان خود را مديريت کند و از سخن چيني و نمامي پرهيز کند؟ به باور من اگر انسان اهل حساب و کتاب هم باشد حتي به اندازه يک جمع و تفريق ساده، باز مي صرفد، که زبان از بيهوده گويي، سخن چيني و ... بشويد و به سمت اصلاح رفتار و درمان اين بيماري برود. اگر چنين شد، اگر همه به سلامت رسيدند، درک خواهيم کرد زندگي چقدر زيباست ... .

يک مجلس را تصور کنيد که در آن عزيزترين و شريف ترين بنده خدا، پيامبر بزرگوار(ص) سخن مي گويند و به قول اهل ادب با اين «استفهام انکاري» که آيا شما را به ويژگي بدترين افرادتان آگاه نکنم؟ پاسخ اين استفهام چنين بود و هميشه چنين خواهد بود که: چرا اي رسول خدا. ايشان هم آن روز فرمود و هر روز مي فرمايند: «بدترين افراد آن هايي هستند که به سخن چيني مي روند و در ميان دوستان جدايي مي افکنند و در جست و جوي عيب براي افراد صالح و پاکدامن هستند»(اصول کافي، ج ۲/ص۳۶۹) حالا خود را و حال خود را ببينيد پس از حضور در اين مجلس چه حالي خواهيد داشت. آيا پاکيزه جان خواهيد بود از اين بدترين خصلت و يا درخواهيد يافت از خويش نامي در فهرست اين گروه فرومايه ثبت کرده ايد؟ راستي چه حالي داريد! راستي چه حالي داريم. راستي چه حالي دارند آناني که ديري است خوشه چين اين بدترين خرمن روزگار هستند؟! به ويژه وقتي اين کلام مولا علي (ع) را هم بشنوند که «عذاب قبر به خاطر سخن چيني، غيبت و دروغ است» و سخن امام باقر (ع) هم از اين حقيقت پرده بردارد که «بهشت بر غيبت کنندگان و سخن چينان حرام است» خب حالا آيا به خويش هشدار نخواهيم داد که مبادا، ما روزي مصداق اين سخن اولياء ا... باشيم؟ آيا نفس لوامه، تازيانه ملامت  بر دست به سراغ ما نخواهد آمد؟ آيا براي اصلاح رفتار و سلامت سازي خويش از اين بيماري خطرناک چاره اي انديشيده ايم؟ به جايي، به کسي برنخورد، خورد هم اشکالي ندارد. اگر برخورد و او را به اصلاح رفتار خويش واداشت هم خود بهترين امر به معروف و نهي از منکر است. پس بگذار به من، به تو، به او بربخورد تا شايد چاره کنيم اين بيماري را که بذر آتش و تخم کينه مي کارد در روابط انسان ها و گاه تا مرحله فتنه پيش مي رود تا گناهي شديدتر از قتل شکل بگيرد. حالا با اين زاويه نگاه، چشمي در اطراف و اطرافيان خويش بيندازيد. ببينيد قصه چگونه است و چقدر شما از اين اخلاق زشت سخن چيني ديگران آسيب ديده ايد؟ به اين هم فکر کنيد که شايد زبان شما به گاه چرخش بر مدار نمامي، به ديگران چقدر آسيب زده است آن وقت درخواهيم يافت چقدر بدهکار آبروي مردم و سلامت رفتاري آنان هستيم.به ويژه برخي از ماها که زباني براي گفتن و قلمي براي نوشتن و... داريم بيشتر در معرض اين بيماري بدتر از ايدز هستيم چه اگر يک ناقل ويروس ايدز، فقط مي تواند يک نفر، يک نفر را آلوده کند، ما مي توانيم يک جامعه را آلوده کنيم. پس بيش از همه بايد هوشيار اين رفتار زشت باشيم که نمونه تام و تمام آن، همسر ابولهب است، همو که با نمامي، صفت «حمالة الحطب» يافت... حالا دوباره به جلسه حضرت رسول(ع) برويم، سخن امام علي(ع) و امام باقر(ع) را هم شنيده ايم جان در توبه هم شسته ايم و خويش را پالايش کرده ايم. سخن پيامبر اکنون براي ما چه طعمي دارد؟...

اخلاق، يک امر فردي نيست اگر چه بايد توسط تک تک افراد به رفتار در آيد. البته نتيجه رفتار اخلاقي در مرحله اول به فرد بر مي گردد و اين خود اوست که مي تواند از گلستان اخلاق، گلي ببويد و خويش بدان معطر کند. اين خود اوست که مي تواند از اين زلال رفع عطش کند اما در مرحله بعد همه جامعه از اخلاق يک فرد بهره مي برند، چه خوب باشد و چه بد. مثل اين که اگر بوي خوش داشته باشد مشام همه از آن بهره مند مي شود و اگر خداي نکرده بوي ناخوش داشته باشد باعث آزار همه مي شود.پس رفتار ما، اخلاق به رفتار در آمده ما نمي تواند يک امر خصوصي باشد که بگوييم به خود ما مربوط مي شود و ديگران حق تذکر هم ندارند و نبايد با «امر به معروف و نهي از منکر» به سراغ ما بيايند. نه، رفتار انسان وقتي بر زندگي و رفتار ديگران اثر مي گذارد ديگر يک امر شخصي نيست و بايد به گونه اي ديگر بدان نگريست. در نگاه کلان تر نيز مي توان گفت اين اخلاق است که جامعه را اداره مي کند لذا اگر با تقوا و پرهيزگاري همراه شد، جامعه را به سعادت خواهد رساند و الا به «بي اخلاقي» يا «بداخلاقي» تبديل خواهد شد و سعادت را از جامعه فراري خواهد داد و مشکلات را يکي از پي ديگري رقم خواهد زد تا صداي عالمان متخلق و معلمان اخلاق را هم بلند کند، آن گونه که حضرت آيت ا... جوادي آملي در درس اخلاق خويش فرمودند: « جامعه را اخلاق و تقوا اداره مي کند و  بي اخلاقي عامل بسياري از مشکلات کشور است». ايشان تاکيد کردند: «اگر در جامعه اي اخلاق حاکم باشد، مردم باتقوا باشند ديگر شاهد اين تعداد پرونده در دادگاه ها نخواهيم بود چرا که کسي به حق ديگري تجاوز نمي کند.»اين سخن حقي است و به راستي اگر اخلاق روح حاکم بر رفتارها باشد کسي فکر دست درازي به حقوق ديگران نخواهد کرد و اگر در جايگاه مدير و رئيس هم بنشيند خود را مسئول خواهد دانست و هر روزه از خويش حساب پس خواهد کشيد و اين حساب کشي او را به کار خوب وا خواهد داشت. آن وقت منيت ها از ميان خواهد رفت و تلاش ها صادقانه به سوي رفع مشکلات هدايت خواهد شد. همت و عزم هم که در کار باشد موانع از ميان بر خواهد خاست. استاد در ادامه مي فرمايند: « امير مومنان معتقدند همه سقوط ها بر اثر بي تقوايي است ولي وقتي تقوا پديد آمد انسان به اهداف خود مي رسد چرا که وقتي تصميم گرفت کاري را انجام دهد بدون اين که براي ديگر مردم مشکلي ايجاد کند يا خود از راه منحرف شود به دنبال هدفش حرکت مي کند و در نهايت به آن مي رسد ...»از کلام استاد مي توان چنين نتيجه گرفت که اگر اخلاق بر رفتار ما حاکم باشد، همه چيز رو به بهتر شدن خواهد نهاد و هر چه دايره مسئوليت و حوزه کاري ما گسترده تر باشد خوبي ها هم توسعه خواهد يافت. اگر همه مسئولان ما رفتار اخلاقي داشته باشند کشور با اين همه مشکل مواجه نخواهد بود. «الناس علي دين ملوکهم» را هم که باور داشته باشيم، وقتي مسئولان بهترين اخلاق را در رفتار خود نشان دهند، مردم نيز به سوي «احسن الحال» پيش خواهند رفت...

شما خوب سخن بگو، نتيجه اش را خواهي ديد. فرد کوچک را با تکريم، بزرگي ببخش، کار بزرگ را از او خواهي ديد. اين نتيجه مهارت در گفت وگو و مهارت در تربيت است، تربيت هم اعم از گفتار و رفتار است و شايد رفتار بارها مهم تر از گفتار باشد. اين که پيامبر بزرگوار اسلام(ص) در روزي که خود «خرما» ميل کرده بودند، کودک را با وجود خواست والدينش از خوردن خرما منع نکردند، درس آموز اين نکته است که تا صداقت گفتار را، رفتار تاييد نکند، نتيجه چندان که بايد رضايت بخش نخواهد بود. مهارت در گفتار هم به معناي لفاظي کردن نيست بلکه به معناي درست و کامل گفتن است و خوب گفتن و اين کامل نشود مگر به رفتار خوب. پس در حوزه تربيت بايد توجه داشت که گفته ها بايد به عمل همراهي شود، چنان که حضرت رسول(ص) در روزي که خرما ميل نفرموده بودند، پسرک را از خوردن خرما پرهيز دادند، استاد اخلاق، حضرت آيت ا... شيخ مجتبي تهراني در اين حوزه معتقدند عمل اثرگذار است و قصد مدخليت ندارد. چه فرزند فراتر از گفتار، رفتار آدمي را مي بيند و پس از ارزشيابي از آن الگوبرداري مي کند. ايشان موضوع را صريح تبيين مي کنند و مي فرمايند در هنگام تربيت ديگران چه قصد تربيت داشته باشي و چه نداشته باشي تربيت صورت مي پذيرد و فرزند روش عملي را از تو مي آموزد. اما اگر يک وقت هم قصد کردي، بازهم تربيت صورت مي پذيرد. من گفتم که قصد در تربيت مدخليت ندارد، يعني تربيت نسبت به قصد «لا به شرط» است (يعني لازم نيست نيت و قصد باشد تا تربيت انجام شود.) «به شرط لا» نيست (يعني لازم نيست که نيت و قصد نشود تا تربيت صورت پذيرد) آدم چه قصد بکند، چه قصد نکند، آموزش داده مي شود. چه آموزش ديداري، چه گفتاري و چه کرداري. اما معناي آن اين نيست که اگر قصد کردي اين ديگر تربيت نيست. يک وقت اشتباه نشود.در بيان استاد، مهارت گفتاري و رفتاري تربيتي به شکل غيرمستقيم درمي آيد تا مقصود را به کنايه و مقصد را به اشاره نشان دهد اين هم درسي است که در مکتب آموزشي اسلام تعليم کرده اند استاد تهراني ادامه مي دهند در معارفمان به ما آموخته اند آن جايي که قصد مي کني ديگري را با گفتارت تربيت کني- که گاهي هم با کردار ممکن است؛ ولي اين جا گفتار روشن تر است- ۲ راه را پيش بگير؛ ۱ - تلويح (اشاره)۲ - تعريض (کنايه)! براي اين که انسان اگر بخواهد ديگري را تربيت کند و قصد تربيت داشته باشد، در خانواده با کسي مواجه است که هنوز خوبي را از بدي تشخيص مي دهد. مي خواهي به او بگويي: «اين کار زشت است؛ نکن! يا اين کار خوب است؛ انجام بده!» او هنوز حسن و قبح را مي فهمد. عقل عملي اش را از دست نداده. ما مي گوييم: عاقل است. هنوز عقل عملي اش را از دست نداده و مسخ نشده است به ويژه در محيط خانواده، بچه هنوز خوب و بد را مي فهمد و خوبي و زشتي سرش مي شود. در اين جا مي گويند، روش تربيتي تلويحي يا تعريضي باشد.

امام خميني(ره)،امام زندگي بود. خط امام هم خط زندگي مومنانه بر مدار سلامت است و «پيروان خط امام» در اين ساحت کساني هستند که زندگي را بر مدار «کلمه توحيد» بنا کنند و در زندگي اجتماعي و سياسي خود به «وحدت کلمه» برسند. اين به وحدت رسيدن و موحدانه زندگي کردن هم بايد در همه شئون زندگي انسان جاري باشد. همان طور که بايد به نفي قدرت هاي استکباري برسد، قدرت هاي شيطاني و هواي نفس را هم بايد منکوب کند. بندگي خدا را چنان ملکه رفتار خود قرار دهد و جان به چراغ بندگي روشن دارد که همه دنيا نتواند آزادي او را سلب کند بلکه همه جهانش سرشار از نور وحدانيت شود. پيرو خط امام، اهل عدالت است و هيچ گاه خود را برتر از ديگران نمي شمارد، نه حق تقدم را در رانندگي ناديده مي گيرد و نه در زندگي. کسي که مي خواهد در خط امام حرکت کند خود را بايد با شاخص هاي مدرسه زندگي امام پرورش دهد. وقتي امام نيم خورده ليوان آب را به دور نمي ريزد بلکه برگ کاغذي روي آن مي گذارد تا بعد استفاده کند پيرو امام نمي تواند در مصرف آب اسراف کند يا حتي به هدررفت آب چه در حوزه کشاورزي سنتي و قديمي يا بدون مهارگذاشتن روان آب ها رضا دهد. پيرو خط امام در حوزه کشاورزي به توليد مومنانه و حداکثري از امکانات حداقلي مي انديشد و در صنعت نيز کيفيت را چنان بالا مي برد که با صادرات محصول خود انديشه خميني را و انقلاب او را صادر کند. پيرو خط امام در حوزه زندگي فردي هم مهربان ترين، با تدبيرترين و مردم دوست ترين است آن گونه که امام در حرمت به همسر، در محبت به فرزندان، در تکريم مردمان زبانزد بود. پيرو خط امام در عرصه کار و تلاش، مطمئنا پرکارترين و کم توقع ترين و ايثارگرترين است اما همو هرگاه احساس کند حقي حتي به اندازه ذره اي که پيش آفتاب بتابد ناحق مي شود نه از سر سهم خواهي بلکه از سر حق خواهي و تکليف فرياد برمي آورد. او در حوزه تحصيل علم نيز ساعي ترين و در دست يافتن به سعادت نيز موفق ترين است و سعادت را هم براي همه مي خواهد، پيرو خط امام در تعاملات اجتماعي نه در موج غرق  مي شود و نه موج سواري مي کند بلکه صبوري مي کند تا موج ها فرونشيند و در آرامش و زلال آب حق را احيا مي کند. امام در طول حيات مبارک خود «احياگر خوبي»ها و «ميراننده» بدي ها بود، لذا پيرو خط امام بايد زندگي به خوبي ها زيبا کند، چنان که هيچ نازيبايي نتواند باغ وجود و جامعه را بيالايد. زندگي خميني باوران چيزي جز عقيده و جهاد نيست آن گونه که خود امام بدان باور داشت و بدان عمل مي کرد. آن گونه که يک مومن حقيقي بايد بدان جان زيبا کند و جهان را به ميهماني زيبايي ببرد. پيرو خط امام، عاشق زندگي، مردم و زيبايي هاست آن گونه که خميني(ره) بزرگ بود...

نه، اين قلم با اعمال قانون در هيچ حوزه اي مخالف نيست بماند که همواره بر رعايت قانون تاکيد دارد، تلاش ما هم جامعه پذيرکردن قانون است و اين را هم باور داريم اگر در جامعه اي قانون رعايت نشود، امکان زندگي سالم از ميان مي رود.زندگي سالم هم که نباشد، «روز مرگي سياه» سرنوشت همه ما خواهد شد حال آن که حق ما زندگي سالم است و بالاتر از آن، «حيات طيبه» حيات طيبه هم جز با پيراستن مفاسد در حوزه زندگي فردي و اجتماعي و نيز هم افزايي طيبات شکل نمي گيرد. پس ما نسبت به هر آن چه بر زندگي فردي و اجتماعي ما اثر مي گذارد مسئوليم و اجراي قانون را هم براي پاسداري از حرمت جامعه مي دانيم و به آن احترام مي گذاريم.همان گونه که ردشدن از چراغ قرمز، سلامت انسان و نظم ترافيکي شهر را به خطر مي اندازد و حق تقدم افراد ديگر را ناديده مي گيرد، ردشدن از چراغ هاي قرمز فرهنگي هم نظم اعتقادي جامعه و حق حيات سالم ديگر شهروندان را با مشکل مواجه مي کند. از جمله اين چراغ هاي قرمز فرهنگي، بحث حجاب است که همواره بايد بدان احترام گذاشت. يعني حتي اگر اعتقادي هم نزد پيروان ساير اديان به حجاب نباشد - وگرنه مسلمان که نمي تواند به حجاب بي اعتقاد باشد- باز از باب التزام عملي به قانون کشوري که در آن زندگي مي کنند بايد حجاب را محترم بشمرند و مثل يک شهروند متمدن رعايت کنند.کسي که قانون را رعايت نمي کند بايد منتظر برخورد قانون هم باشد، درست مثل کسي که با تمام سرعت به جاي گذر از جاده و درنظرگرفتن پيچ خود را به کوه سنگي مي زند. چنين شخصي در برابر آسيب هايي که مي بيند جز خود را نبايد شماتت کند. چنان که وقتي شهروندي خودرويش را در مکان پارک ممنوع مي گذارد وقتي جريمه شد جز از خود نبايد دلگير باشد که اين جريمه حق اوست. حق او که قانون را رعايت نکرده و از اين طريق به حقوق ساير شهروندان دست درازي کرده است. کسي که مواد غذايي فاسد به شهروندان مي فروشد، بايد هر آن منتظر مردان قانون و برخورد قانون باشد. کسي هم که با بدحجابي و شکستن قانون و هنجارهاي فرهنگي جامعه، سلامت فکري و عفت عمومي را مورد هجوم قرار مي دهد هم بايد خود را براي برخورد قانون آماده کند اين اقدامات براي مقابله با ناهنجاري ها کاملا طبيعي است. منتهي در مواجهه با بدحجابي فقط به برخورد نبايد بسنده کرد بلکه بايد با اجراي طرح عفاف و حجاب زمينه ارتقاي فرهنگي جامعه را فراهم کرد لذا برخورد با بد حجابان يک راه است که در کنار ديگر راه ها بايد به آن توجه کرد همچنان که پيش گيري از جرم و اقدامات فرهنگي و تربيتي از ضروريات و پيش نيازهاي رو در رو شدن با جرايم ديگر است و در کنار آن برخورد قاطع با مجرمان نيز در دستور کار قرار دارد.در مجموع بايد گفت ما با اعمال قانون موافقيم و معتقديم اجراي محکم قانون مي تواند سلامت زيست اجتماعي را ارتقا دهد...

... خداوند حکيم هم خوب مي شنود و هم خوب شنيدن را دوست دارد لذا «ادعوني استجب لکم» فرموده است تا او را بخوانيم و فراوان بخوانيم تا اجابت فرمايد و اين خواندن و اجابت، همه از اوست. « هم دعا از تو، اجابت هم ز تو» با اين همه، دوست دارد صداي بنده اش را فراوان بشنود و اين براي انسان ها که بايد مظهر اسماء و صفات خداوند باشند يک تکليف است که اگر بدون تکلف انجام دهند، نه بسياري که همه مسائل حل خواهد شد. خداوند نيز اين بندگان شنوا را دوست دارد، لذا برايشان قرآن را توسط پيامبرش نازل فرموده است. بله خداوند شنيدن دعاي بندگان را دوست دارد و براي اين دوستانش که شنوا و بصير هستند قرآن را فرو فرستاده است تا آنان را به مقام خليفةاللهي بر کشد. چه اگر «شنيدن» نباشد، تعليم يافتن، علم آموختن، بزرگ شدن فراهم نخواهد بود. شنيدن که نباشد عالم شدن مقدور نيست چه رسد به آدم شدن که عالم شدن هم محال خواهد شد، چه رسد به آدم شدن.پس بايد خوب شنيدن را به عنوان يک مهارت معرفتي و آموزشي در نظر داشت، در حوزه اجتماعي نيز اين خوب شنيدن گره هاي زيادي را باز مي کند و همان طور که فهميدن سوال در امتحان نصف جواب است، خوب شنيدن در تعاملات اجتماعي، نصف رابطه است. اين نصف که به دست آمد، نصف ديگر هم با برنامه و تدبير نزد ما خواهد آمد. چنان که افرادي وقتي قرآن را خوب شنيدند، خود نيز فرصت خوب شدن يافتند، استاد فاطمي نيا زيبا اين حقيقت را تصوير مي کنند که «... وقتي قرآن نازل شد، عده اي گفتند هرگز گوش ندهيد. حتي سر و صدا راه انداختند تا کسي قرآن را نشنود. دسته ديگر مي گفتند صدا نکنيد تا ببينيم چه مي گويد... خيلي از اين ها بعد از گوش دادن، منقلب شدند، قرآن هدايت شان کرد. بي خود نبود که خانه و قوم و خويش خود را ترک کردند و رفتند جلوي نيزه و شمشير، همراه پيامبر...» اينان چون خوب شنيدند، به خوب هم رسيدند. آنان که نشنيدند در جهل خويش مردند و راه نيافتند، چنان که در کربلا نيز اين ماجرا تکرار شد تا وقتي امام حسين عليه السلام، زبان به سخن گشودند، تک افرادي که شنيدند راه به حق بردند و کساني که نشنيدند، يزيدي ماندند و مردند و عمرسعد هم براي اين که «فرصت شنيدن» را از سپاه خود بگيرد دستور داد بر طبل ها بکوبند و سر و صدا راه بيندازند تا مبادا يارانش صداي پيامبرگونه امام حسين(ع) را بشنوند و خوب بشنوند و اين خوب شنيدن آنان را به خوب انديشيدن بکشاند و آن وقت به دنبال خوب مطلق امام حسين(ع) بروند، چنان که «حر» و تعداد ديگري از افراد رفتند... آري خوب شنيدن آدم را مي تواند خوش عاقبت کند اين قضيه در امروز ما و جامعه ما هم صادق است. اگر مهارت خوب شنيدن داشته باشيم به کرامت خوب شدن و به خوبي رسيدن هم خواهيم رسيد ...

خراسان - مورخ سه‌شنبه 1389/03/11 شماره انتشار 17564/صفحه۸/خانواده و سلامت

ديروز از ضرورت نهادينه شدن خوب شنيدن در رفتار سخن گفتيم و تاکيد کرديم بايد خوب شنيدن را به عنوان يک مهارت زندگي به رفتار تبديل کنيم تا به ارتقاي اخلاق اجتماعي کمک شود. امروز هم در ادامه همان بحث، استناد مي کنيم به کلام روشن و مبتني بر دين گفته هاي استاد فرزانه، آيت ا... فاطمي نيا، که نشان از چند بزرگ دارد اين فرخنده فال که سخنش عطر کلام حضرات آيات بهاءالديني و بهجت را به شامه جان آدمي مي رساند. ايشان مي گويند: « اين روزها، حرف زدن سخت شده است. بين مبتدا و خبر ايراد مي گيرند. نمي گذارند مبتدا را بگويي، بعد برسي به خبر، نمي گذارند جمله کامل شود ميان صحبت آدمي مي پرند و کلامش را قطع مي کنند حال آن که شرط ادب و رعايت حقوق افراد اقتضا مي کند بگذاريم طرف حرفش را کامل بگويد اما ... نمي دانم ما چرا اين طور هستيم. حال آن که سيره ائمه (ع) اين گونه است که به زنديق هم اجازه مي دادند که کلامش را کامل کند زنديق به فردي مي گويند که به هيچ چيز معتقد نباشد، يعني فوق کافر است. کافر داريم که بعضي مسائل را قبول دارد ولي زنديق کسي است که هيچ اعتقادي ندارد. زنديق ها نقل کرده اند که ما مي رفتيم با امام صادق(ع) بحث مي کرديم ايشان به قدري خوب گوش مي دادند که فکر مي کرديم در بحث ايشان را محکوم کرده ايم. حرف ما که تمام مي شد، ايشان سرشان را بالا مي آوردند و همه بافته هاي ما را با يک جمله نقض مي کردند... اما ما، در برادري و خواهري مان حاضر نيستيم به حرف يکديگر گوش کنيم ... صبر کن!... شکر توي کلامت!...اين شکر اين جا به چه دردي مي خورد؟ بيچاره زحمت کشيده، انرژي صرف کرده مي خواهد نتيجه بگيرد بعد بگوييم شکر توي کلامت! يا وسط بحث اگر از يک جمله خوشش نيامد مي پرد وسط حرف. آقاجان کمي صبر کنيد!...جالب است که ما با اين رفتار و با اين بي تابي و بي طاقتي که توان خوب شنيدن را از ما مي گيرد خود را پيرو پيامبري مي دانيم که از بس خوب گوش مي کردند به «گوش» مشهور شده بودند و افرادي که نزد ايشان مي رفتند تا کلامشان به پايان نمي آمد، از ايشان سخني نمي شنيدند لذا گفته شده است «کانه اذن». حالا اين سيره امام صادق عليه السلام و درس نبي مکرم اسلام را با رفتار خود مقايسه کنيم تا دريابيم دليل مشکلات ما چيست و چرا دايره دوستان ما اين قدر محدود است.ما تحمل شنيدن را نداريم و متاسفانه برخي افراد هر چه پست و مقامشان بالاتر مي  رود توان شنيدن را بيشتر از دست مي دهند تا مصداق اين طنز تلخ اجتماعي باشند که هر کس شنوايي کمتري دارد براي پست و مقام شايسته تر است! حال آن که به واقعيت هر کس توان بهتر شنيدن دارد براي مسئوليت بهتر است اما ...

برخورد با بدحجابي از قبيل جريمه نقدي و ... چون قانون شده است، احترام به آن را لازم مي دانم اما معتقدم اين قبيل برخوردها نمي تواند به تنهايي کارساز باشد ما الان يک تخلف رانندگي نبايد مي داشتيم نه اين که هر روز رقم جريمه ها و آمار جريمه شده ها در حال افزايش باشد. شايد جريمه جلوي بلبشوي رانندگي را بگيرد. البته شايد، اما مطمئنا به ارتقاي فرهنگ رانندگي نمي انجامد که اگر مي انجاميد چنين وضعيتي نداشتيم و چنين جاده هاي ما بوي مرگ نمي گرفت. به اعتقاد من تنبيه و جريمه فقط از آن نوعي که معلم ها در مدارس درنظر مي گرفتند موثر بود به اين شکل که مثلا دانش آموز موظف مي شد کلماتي که غلط نوشته است را به شکل صحيح چند بار بنويسد، اين جريمه تنبيه آميز و آگاهي بخش بود و غلط هاي نوشتاري او را اصلاح مي کرد. در بحث تنبيه بدحجابان هم به باور من بايد بزرگان جامعه همان مشي معلمان را در پيش گيرند و تنبيهات به گونه اي باشد که نتيجه آن اصلاح رفتار غلط بدحجابي باشد نه اين که فردا جريمه شدن هم مد شود و عامل پزدادن پولداران که بگويند فلان خانم تا به حال چند بار جريمه شده است. گذشته از اين اگر گناه بي حجابي را جرم بدانيم وقتي مي شود با جريمه از زير بار آن شانه خالي کرد زشتي گناه خيلي زود چنان از ميان خواهد رفت که براي مردم لااقل بخشي از مردم به امري عادي تبديل بشود و اين براي فرهنگ حجاب سم است. فرهنگي که فلسفه آن سم زدايي از رفتارهاي اجتماعي و سلامت سازي جامعه است. پس براي اعتلاي فرهنگ حجاب در جامعه بايد راه هاي فرهنگي را در پيش گرفت و براي اين هم اول بايد مسئله را دقيق واکاوي کرد، زواياي آن را شناخت آن وقت متناسب با آن نسخه نوشت و صد البته بايد گفت که براي همه نمي شود يک نسخه واحد نوشت. هر گروه يک نوع تعامل يا آگاهي بخشي يا برخورد را طلب مي کند از جمله در تحليل بدحجابي مي توان گفت يک گروه از بدحجابان اقليت هاي مذهبي شايد باشند که براساس آموزه هاي مذهبي خود اعتقادي به حجاب ندارند اما از آن جا که در ايران زندگي  مي کنند بايد قانون را رعايت کنند، تعامل با اين گروه و يادآوري ضرورت التزام به قانون مي تواند کارساز باشد اما يک گروه از بدحجابان هم هستند که فقط به دنبال زيباسازي خود هستند و نه زشتي قانون شکني را مي دانند و نه ضرورت نگاه ديني را دريافته اند، اينان را بايد نسبت به کاري که مي کنند و ضررهاي آن آگاه کرد تا حساب خود را با کتاب قانون و شرع اصلاح کنند. يک گروه اندک از بدحجابان هم شايد اغراض سياسي و فرهنگي داشته باشند مثل اعضاي فرقه ضاله بهائيت و گروه اندک ديگري هم به دنبال مسائل جنسي و تجارت فحشا باشند که نيازمند برخورد صريح، شفاف و قاطع قانون هستند و اين برخورد وقتي در چارچوب اجراي حدود الهي باشد نه تلخ که براي جامعه شيرين هم خواهد بود، مثل داروي تلخي که بيماري را از جان و جسم آدمي بيرون مي کند. مثل عمل جراحي که سلامت را دوباره به آدمي باز مي گرداند پس در کنار اعمال قانون هايي چون جريمه و... بايد راه هاي ديگر را هم در پيش گرفت، راه هايي که سليقه پذير نباشد بلکه مانع و جامع و کامل باشد...

زندگي که عاقلانه شکل نگيرد به جايي نخواهد رسيد. ساختماني که براساس يک مهندسي مشخص و مصالح استاندارد بنا نشود در برابر زمين لرزه هاي خفيف هم آسيب خواهد ديد چه رسد به زلزله هاي شديد. پس همان گونه که ساختمان را بايد محکم ساخت و با ابزار استاندارد، زندگي را هم بايد مهندسي شده طراحي کرد و ساخت، آن وقت شاهد افزايش طلاق نخواهيم بود و نخواهيم ديد که افراد در برابر اندک ناملايمتي و وزش نسيمي که زلفي را برآشوبد، نتوانند خويشتن داري کنند و با تيشه به جان زندگي خود بيفتند و درختي را که مي تواند از توفان ها به سلامت برهد در برابر نسيم، بر زمين زنند. آموزه هاي ديني و مهارت هاي رفتاري نيز ما را به هوشياري در طراحي زندگي ترغيب مي کنند. پس بايد هوشياري پيشه کرد در زندگي که زندگي ناهوشيارانه به وزش نسيمي از هم مي ريزد. منظور از زندگي عاقلانه هم صرفا عقل حسابگر معاش انديش نيست بلکه عقل مومنانه و عاشقانه معادانديش است. اين عقل است که زندگي امروز را چنان سامان مي دهد که آدمي در هر دو دنيا سربلند باشد. اين عقل است که مکارم اخلاقي را در رفتار انسان  نهادينه مي کند. در اين عقل، عشق فرصت پرواز دارد، عشق حقيقي نه هوس. عشق حقيقي هم که بيايد زندگي سرشار از حقيقت مي شود، مشکلات با همه بزرگي و بيستون گونگي خود از ميان برمي خيزند تا «فرهادها» اين بار هم به شيرين و هم به زندگي شيرين برسند. به باور برخي از اهل نظر بيستون را نه فرهاد که عشق کند هر چند شهرتش را فرهاد. اين قدرت عشق است که از هيچ همه چيز مي سازد، اين نيروي پرشکوه عشق است که به زشتي ها فرصت خودنمايي در زندگي نمي دهد. اين عشق است که دختر و پسر را، از دالان هاي تنگ و دشوار مشکلات مي رهاند تا به زندگي سالم که حق آن هاست برسند. پس بايد فرصت داد به جوانان تا عاشق شوند. آن قدر عاشق که از خود بگذرند. اين از خود گذشتگي، مي تواند همه تلخي هاي ناشي از منيت را بزدايد. روشن است که وقتي من و منيت نباشد، شيريني محبت هم صدچندان خواهد شد. اصلا پايه همه درگيري ها خودخواهي است. اين بيماري که از آن در مضامين عرفاني به «شرک اکبر» تعبير شده است در حوزه فردي زندگي ها را نابود مي کند و در ساحت رابطه انسان با خدا، آدمي را از خداپرستي دور و به خودپرستي مشتاق مي کند. پس مي توان اين را به جوانان توصيه کرد که عاشق بشويد، عاشق بمانيد و زندگي را عاشقانه ادامه دهيد و نگذاريد هيچ چيز اين عشق را تحت الشعاع قرار دهد بلکه هر روز براي گسترده تر شدن چتر عشق تلاش کنيد، زيرا اين چتر زندگي زيباست زير چتر عشق مومنانه زندگي به فاطمي شدن و علوي شدن نزديک تر است، زير اين چتر فهم آموزه هاي ديني راحت تر است. آيه هاي قرآن در نهاد جان آدمي آرامش ايجاد مي کند.

مي گفت: هم لجم گرفت، هم تعجب کردم وقتي بنده خدايي وارد مغازه شد و به مغازه دار با تحکم گفت مگر نگفتم مانکن ها را جمع کن؟! حالا مغازه ات را ببندم؟! من اول نگاه کردم ببينم کدام مانکن در مغازه است که اين قدر بنده خدا را به خروش آورده است اما جز چند نيم تنه مانکن با نصف سر نديدم اما نگاهم که به بيرون از مغازه افتاد، مانکن هاي واقعي را ديدم که بي تذکر به اين سو و آن سو مي رفتند. راستي شما تعجب نمي کنيد از اين بام هايي که ديگر نه دو هوا که چند هوا دارند؟... او اين روايت را از شهر اصفهان باز مي گفت، در مشهد هم از اين ماجراها کم نداريم و با عرض معذرت بالاتر از اين درباره برخي از مسائلي که روي آن خيلي هم حرف زده مي شود يک قانون و حتي آيين نامه مشخص هم نداريم. بلکه بسته به سليقه مامور با آن موارد برخورد مي شود از جمله بدحجابي که يک نفر بيرون ماندن چند تار مو را هم مصداق بد حجابي مي داند و ديگري تا روسري از خط نصف سر به پايين نلغزد را مصداق بد حجابي نمي داند و برخورد نمي کند اين چندگانگي سليقه و برخورد مردم را هم دچار سردرگمي مي کند حال آن که اگر وحدت رويه بر مسائل حاکم باشد خيلي از دلخوري ها به وجود نمي آيد، چه همه افراد حتي اگر کساني که اعتقاد ديني هم به حجاب مشخص نداشته باشند به خاطر التزام عملي به قانون ضرورتا بايد حجاب قانوني را رعايت کنند، چنان که پيروان اديان ديگر و گردشگراني که به ايران مي آيند به خاطر حرمت قانون به رعايت آن همت مي کنند. به نظر اگر قانون مشخص باشد و وجه التزام به قانون هم پررنگ شود بسياري از ناهنجاري ها شکل نخواهد گرفت تا برخي به مانکن هاي نيم تنه و نصف سر هم توجه ويژه کنند! هرچند نحوه آرايش مانکن هاي داخل مغازه ها هم بايد به شکلي باشد که هنجارها را رعايت کند اما... يک نکته را نبايد از نظر دور داشت و آن اين که برخوردهاي طرحي، دفعي و يک باره کارساز نيست. کار فرهنگي، طرح فرهنگي ، مديريت فرهنگي، هنجارسازي و زمان مي خواهد، فرهنگ پروژه نيست که يک روز کلنگ بزنند و ديگر روز، روبان آن را ببرند، پروسه است و نيازمند گذر زمان... اين هم خاص جامعه ما نيست، همه جوامع براي مردم پذير کردن يک مسئله کلي مطالعه و برنامه ريزي و هدف گذاري و... مي کنند سپس به موقع آن هنجار را که به فرم اجتماعي تبديل شده است پس از مراحلي به قانون تبديل مي کنند. در آموزه هاي قرآني نيز شاهد روند تدريجي يک موضوع از فرهنگ سازي تا هنجارسازي تا قانون هستيم، فکر مي کنم بحث «شرب خمر» سرمشق خوبي باشد که برنامه ريزان ما در مباحث اجتماعي به  آن توجه کنند. هرچند بحث حجاب ديني قانون مشخصي دارد...

بت تراش هستيم ما، برخي از ماها به کلمه، کلمه تملق که بر زبان جاري مي کنند، در ساختن بناي فرعونيت افراد بالا دست، شريک هستند. هر چند خود اولين قربانيان خوي فرعونيت بيدار شده باشند، اما اگر به جاي زبان تملق، آينه صداقت به افراد هديه کنيم مطمئن باشيم، قصه  چنين شکل نخواهد گرفت تا سنگ هايي را که مي توانند نشانه راه باشند، بتراشيم و به بت تبديل کنيم تا بيراهه اي جلوي پاي مردم باز شود.

افرادي هم که مورد تملق قرار مي گيرند اگر موحد باشند درمي يابند که تلخي صداقت هزار بار از شيريني دروغين تملق گواراتر است، درست مثل شربت تلخي که بيماري شکل يافته از شيريني هاي آلوده را از جان به در مي کند. پس بايد مراقب ذائقه خود باشند آناني که پايي بر نردبان قدرت دارند و دستي بر قلم رياست، مبادا ذائقه هاشان چنان به تملق عادت کند و متملقان را عزيز بشمارند که صداقت را برنتابند و فرد صادق و صريح اللهجه را بيماردل بدانند. اين آموزه دين ماست که بهترين برادران نه آنانند که زبان به تملق مي گشايند و عيب را حسن و ضعف را قدرت در نظر مي آورند و آدمي را از شناخت عيوب و کاستي هايش ناتوان مي سازند. اين کلام روشن و روشني بخش معصوم است که «بهترين برادرانم کسي است که عيب هايم را به من هديه کند» و اين نه سياه نمايي است و تخريب شخصيت بلکه کمک صادقانه است براي ساختن شخصيت سالم و پيراستن جان افراد از نازيبايي ها، که اگر رويه همگاني قرار بگيرد، عملا فريضه امر به معروف و نهي از منکر احيا خواهد شد. امر به معروف و نهي از منکر فقط تذکر دادن نسبت به بدحجابي نيست بلکه پرهيز از تملق و زبان به صداقت مفتخر کردن و نقد صادقانه و مومنانه رفتار حاکمان خود زيباترين شکل معروف است و پرشکوه ترين گونه نهي از منکر نيز هم. اين هرگز از اخلاق اسلامي نيست که افراد زبان از نقد فرو ببندند و در حقيقت ضداسلام است که فرد صريح و صادق را از خود برانيم. در نامه روشنگر و فرمان حکومتي امام علي عليه السلام به مالک اشتر، مي بينيم مولا او را به انتخاب افراد صادق توصيه و از افتادن به دام متملقان پرهيز داده اند. امروز هم توصيه امام همان است. مبادا هر کدام از ما به وسعت مسئوليت مان مورد طمع متملقان و چاپلوسان قرار گيريم. مبادا افراد صادق را از خود برانيم که اين سرآغاز سقوط است. شايد از قدرت و موقعيت تا چند صباحي نيفتد اما از شوکت انساني و شان ايماني، خواهد افتاد و اين بزرگ ترين خسران در هر دو دنياست و عاقبت کساني که به اين خسران مبتلا بشوند خوش نخواهد بود. هميشه آرزو مي کنم انسان ها که در مقابل حساسيت هاي جسمي، ضد آن را توليد کرده اند در برابر هيستامين، آنتي هيستامين به دست گرفتاران مي دهند براي مسئولان هم «آنتي تملق» توليد مي کردند تا به بيماري مردافکن و فرعون ساز گرفتار نشوند و هم خود موحد بمانند و هم با کسادکردن بازار تملق، متملقان را به سوي توحيد هدايت کنند.