من برای کلام ارزش قائلم. استفاده نابه جا و قالب بندی حروف در هیت کلمات ناصواب را کفران نعمت نفسِ ناطقه انسانی می دانم. حاظر نیستم در باره تندترین مخالفان نگاهم، به بدی سخن بگویم. من نقد را در ساحت ادب، بایسته می دانم و شایسته انسانی که خود را مسلمان می داند. منطق اسلام را قرآن روشن و بی‌ابهام بیان کرده است: «جادلهم بالتی هی أحسن». جدال، اگر ناگزیر است، باید به نیکوترین شیوه باشد؛ چه رسد به گفت‌وگو، نقد و اختلاف نظر. آن‌جا که زبان از این دایره بیرون می‌رود و به توهین و تخریب می‌لغزد، دیگر نه از اسلام نشان مانده و نه از اخلاق. کسانی که رفتارشان بیرون از این ساحت است، خود نیز در این میدان حقی برای داوری و قضاوت ندارند. کسانی که حروف را به فحاشی، کلمه و کلام را شرمنده می کنند چطور دیگران را به سنگ می کوبند به خاطر خرده کلوخی که انداخته اند؟

مسئله فقط بدگویی نیست؛ مسئله، عادی‌شدنِ دوگانگیِ اخلاقی است. این‌که اگر «ما» به دیگران بد بگوییم، نامش غیرت، دفاع یا روشنگری باشد، اما اگر «دیگران» همان رفتار را در برابر ما روا دارند، ناگهان کفر، توطئه و دشمنی تلقی شود. اخلاق دینی، نسبی و قبیله‌ای نیست. نمی‌شود توهین را برای خود مجاز دانست و برای دیگری حرام. نمی‌شود یک زبان داشت برای دوستان و زبانی دیگر برای مخالفان.

جامعه‌ای که به این دوگانگی خو بگیرد، آرام‌آرام سرمایه‌ اخلاقی خود را از دست می‌دهد. در چنین فضایی، حقیقت قربانی می‌شود و گفت‌وگو جای خود را به هیاهو می‌دهد. آن‌چه باقی می‌ماند، شکاف، کینه و بی‌اعتمادی است؛ اموری که هیچ نسبتی با دینداری و حتی عقلانیت اجتماعی ندارند.

امروز بیش از هر زمان، نیازمند بازگشت به اخلاق دینی هستیم؛ اخلاقی که همگان را خطاب قرار می‌دهد، نه فقط «دیگران» را. پرهیز از بدگویی، نه یک توصیه‌ تزئینی، بلکه ضرورتی اجتماعی و دینی است. اگر قرار است جامعه‌ای سالم‌تر و دیندارتر داشته باشیم، راهش از اصلاح زبان و رفتار خود ما می‌گذرد. توهین را باید کنار گذاشت، نه از سر مصلحت، که از سر ایمان به این حقیقت روشن: زشتیِ سخن، پیش از هرکس، دامان گوینده را می‌گیرد. فرق نمی کند، این دولت را تخریب کنید یا دولت پیشین را بتراشید. یا دولت های پیشتر را. تخریب بد است. بدتر از تخریب، تقسیم بندی آن به خوب و بد است. اگر به فلانی و فلانی و فلانی توهین کنید و حتی تهمت بزنید و بپندارید ماجورید اما اگر به فلانی و فلانی تعریضی شود به کوبیدن آنان به دنبال اجر باشید. نه دوگانگی رفتار را مردم متوجه می شوند. مراقب باشیم همه مان که هیاهوهایی از این دست، بازی بازندگان است. برای برنده شدن همه باید به اخلاق و احترام، التزام داشته باشیم.

( گروه مدیران / احمحیدر)

Powered By
  BLOGFA.COM