تنها ساختمان ها و بناها نيستند که به معماري نياز دارند، تنها کارخانه ها و سازه ها نيستند که نيازمند مهندسي اند که از قضا زبان، به عنوان معيار انساني و تميزدهنده آن از ديگر موجودات بيش از هر چيز ديگر به معماري و مهندسي نياز دارد و رفيع ترين کاخ ها و بلندترين برج ها و باروها در ساحت انساني با کلمات شکل مي گيرد و در اين رهگذار، حکيم ابوالقاسم فردوسي، از بلندآوازه ترين معماران کلام و مهندسان انديشه است که نامش با مانايي زبان پارسي و آوازه ديارش با فرهنگ ايراني چنان عجين است که نام بردن از هر يک، ياد ديگري را هم تداعي مي کند و کيست که زبان به قندزبان پارسي شيرين کند اما به ياد حلاوت فردوسي پاکزاد نيفتد؟ کيست که تاريخ و فرهنگ ايران زمين را بخواند و به احترام حکيم فرزانه توس، برنخيزد؟ و اين نيز يکي از رازهاي ماندگاري کلمه و کلام است که در رهگذار تاريخ، شاهان و حاکمان فراوان آمده اند و همه هم رفته اند، آن چه اما مانده است «شاهنامه» است و در طول اعصار و قرون بناهاي زيادي سر به فلک کشيده اند اما جز ويراني، سرانجامي نداشته اند ولي بنايي که فردوسي بزرگ پي افکنده است، نه تنها از باد و باران گزند نديده است که هر روز بيشتر قامت مي کشد و چشم ها را به تماشا مي خواند و چه پرشکوه گفت خود حکيم که؛

... پي افکندم از نظم کاخي بلند / که از برف و باران نيابد گزند...

و گزندي نيافت نيز و ما پس از قرن ها، زير اين بناي امن زبان و فرهنگ خويش به سلامت داريم و تاريخ هفت هزارساله ايران را نيز روايت و نمايندگي مي کنيم.

فردوسي، نه تنها معمار سخن بلکه معمار انديشه و فرهنگ هم بود و بنيان هاي کلام او ريشه در آموزه هاي رفيع ديني دارد تا جايي که بزرگان او را در شمار بهروان جدي از کلام خداوند و نهج البلاغه دانسته اند و زبان پاک و نگاه شسته و پيراسته او را نيز مي توان برخوردار از روشنايي کلام حق دانست که با وجود عظمتي که براي دلاوران ايران قائل است هرگز حتي دشمن را به بدنامي و هتک و دشنام ياد نمي کند جايي که مي خواهد از سرانجام نبرد رستم و اسفنديار بگويد؛

...ببينيم تا اسب اسفنديار / سوي آخور آيد همي بي سوار

و يا باره رستم جنگجوي / به ايوان نهد بي خداوند روي...

و اين خود درس روشن قرآن مجيد است؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، براي خدا، حق گفتن را به پا خيزيد و به عدالت گواهي دهيد و دشمني با گروهي ديگر وادارتان نکند که عدالت نورزيد. عدالت ورزيد که به تقوا نزديک تر است و از خدا بترسيد که او به هر کاري که مي کنيد، آگاه است» ماعده، آيه۸

آري فردوسي پاک زاد و پاک نهاد و پاک زبان در برابر افراسياب هم مروت روا مي دارد و همواره با معماري کلام و نظم در سخن و رفتار، چهره انساني را ترسيم مي کند که تجسم عمل به وصيت مولا علي(ع) است که مي فرمايد: «اوصيکم به تقوي ا... و نظم امرکم» و اهل نظم زبان به تقواي طهارت مي دهد، آن گونه که فردوسي داد و در خاک پاي نبي و وصي قامت مي کشد به جاودانگي آن گونه که حکيم سخن بدان رسيد و هر که مي خواهد به اين ساحت بلند ره يابد، بايد همان راهي را برود که خداوندگار شاهنامه رفت و ايران نيز به چنين فرزنداني احتياج دارد، در همه ادوار و امروز به آنان محتاج تر است. در روزگاري که بمب هاي دروغ، فريب، نيرنگ و ريا از هر سو مي بارد و بناي اعتقادي و اخلاق جامعه را هدف گرفته است به فردوسي و شاني نياز دارد که پي اندازند از نظم کاخي بلند، که از دروغ و فريب گزند نبيند و حتي سياوش سان از آتش تهاجم به سلامت بگذرد...

روزانه يک ميليون و ۵۰۰ هزار سفر درون شهري در مشهد با اتوبوس انجام مي شود، حالا اگر ميانگين اين سفرها را ۱۰ دقيقه در نظر بگيريم، با رقم تأمل برانگيز ۱۵ ميليون دقيقه زمان مواجه خواهيم شد، يعني ۲۵۰ هزار ساعت، يعني يک سرمايه عظيم زماني که به مثل آن را با طلا مقايسه مي کنند و بارها شنيده ايم و خوانده ايم که «وقت طلاست» حرف درستي هم است. طلا هم که خيلي ارزش دارد و به گاه فروش نيز ما به ازاي آن قابل توجه است. حالا بايد پرسيد وقت طلا گونه شهروندان مشهدي، هزينه چه مي شود؟ و آيا نمي شود براي اين وقت برنامه ريزي کرد؟ يادم هست چندي پيش در يک نشست در اين باره به برخي مسئولان شهري تذکر دادم و گفتم: به اتوبوس و فرصت سفر، به مثابه يک رسانه نگاه کنيم و با توليد پيام هاي متناسب به ازاي «طلاي وقت مردم»، گوهر ارزشمندتر دانش و روش درست شهروندي بياموزيم، مسئولان البته در آن جلسه، از اين نگاه استقبال کردند اما... فکر مي کنم همين ۳ نقطه خيلي چيزها را برساند و يکي از آن چيزها اين که کاري نشده است و ما همچنان روزانه، ۲۵۰ هزار ساعت زمان قيمتي تر از طلا را که سرمايه اي تجديد ناشدني است به هيچ تبديل مي کنيم، حال آن که مي شود و بايد براي اين زمان برنامه ريزي کرد، از جمله برنامه ها مي تواند اين باشد که هر روز يک آموزه، يک حديث، يا يک مطلب کوتاه از امام رضا(ع) يا درباره ايشان، به مردم آموخت و شناخت آحاد جامعه را نسبت به حضرت شمس الشموس(ع) ارتقا داد. حيف است، در کنار آفتاب بود و کور زندگي کرد. کفران نعمت است تشنه لب از کنار دريا گذشتن، پس بياييد و بياييم از وقتي که در اختيار داريم، براي شناخت بهتر امام و درس گرفتن از حيات طيبه ايشان براي زندگي خودمان کاري بکنيم و در ازاي طلاي زمان و سرمايه تجديد ناپذير وقت، سعادت و فلاح دو جهان به دست آوريم و ديگر اين که وقتي مردم ديگر کشورها و ديگر ديار شناخت شان نسبت به آثار باستاني، مفاخر و مواهب ديارشان آن قدر کامل است که هر کدام مي توانند هم بلد شهر خود باشند و هم سفير آن، ما نبايد همه دانسته ها و داشته هايمان از امام رضا(ع) در اندازه يک نشاني دادن از حرم باشد بلکه ما مشهدي ها بايد آن قدر در مورد امام(ع) بدانيم و دانسته ها را به عمل دربياوريم که نه تنها نشاني حرم را بدانيم و بگوييم که خود به نشانه اي سر راه کساني تبديل شويم که مي خواهند در فرهنگ رضوي، جان، تابناک و جهان خويش را بر اساس هندسه معرفتي حرم بنا کنند. آري هر مشهدي بايد يک نشانه از فرهنگ رضوي و يک شاخص براي شناخت امام باشد و براي اين خيلي بايد کوشيد و هيچ زماني را نبايد از دست داد و ماجراي زمان سفر و اتوبوس مي تواند آغازي باشد بر اصلاح نگاهمان تا هم ارزش زمان را بدانيم و هم به ازاي آن ارزش والاتر شناخت معصوم را به دست آوريم و از آن در ذهن و زندگي خود چراغي بسازيم که هيچ گاه، دچار سياهي و تباهي و گمراهي نشويم، بلکه همواره هم سالک راه حق باشيم و هم دليلي براي ديگران که ما را ببينند و راه را بيابند و همه رضوي شويم...

حرف آخر همان حرف اول است؛ روزانه ۲۵۰ هزار ساعت- حداقل- زمان در اختيار مديران شهري است و شايسته است با برنامه ريزي از آن براي ارتقاي دانش و اخلاق شهروندان استفاده کنند...

خراسان رضوي - مورخ پنج‌شنبه 1391/02/21 شماره انتشار 18115 /صفحه ۶/جامعه